نکات کلیدی مقاله:

·  استاتین‌ها همچنان خط اول درمان برای کاهش  LDLو کاهش ریسک بیماری‌های قلبی-عروقی آترواسکلروتیک (ASCVD) هستند.

·  مطالعات تصادفی (RCTs) نشان می‌دهند که آتورواستاتین در یک دوره ۵.۹ ساله، حوادث قلبی-عروقی را نسبت به دارونما کاهش می‌دهد.

·  داروهای GLP-1نیز حوادث قلبی را کاهش می‌دهند؛ برای مثال، سماگلوتاید ریسک ترکیبی (مرگ قلبی، سکته قلبی یا مغزی غیرکشنده) را تا ۲۰٪ کاهش می‌دهد.

·  به نظر می‌رسد داروهای GLP-1و استاتین‌ها مکمل یکدیگر هستند، نه جایگزین هم.

·  امتیاز پیش‌بینی ریسک (PREVENT score) با مقدار ≥۱۰٪ می‌تواند به شناسایی افراد واجد شرایط برای درمان با استاتین کمک کند.

20 سپتامبر 2026- «سندرم متابولیک» که مجموعه‌ای از چاقی، مقاومت به انسولین، فشار خون بالا و اختلالات چربی است، مدت‌ها چاقی را به عنوان یکی از عوامل دخیل در شبکه گسترده‌ترِ ریسک‌های قلبی-عروقی معرفی می‌کرد. دهه‌ها پیش، استاتین‌ها به سنگ‌بنای پیشگیری در کاردیولوژی تبدیل شدند و با کاهش کلسترول لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) پس از استفاده گسترده، حوادث قلبی-عروقی را به‌طور چشمگیری کاهش دادند.

اخیراً، آگونیست‌های گیرنده  GLP-1تمرکزِ بحث‌ها را به سمت خودِ چاقی و کاهش وزن برده‌اند؛ تا حدی جدا از آن چارچوب گسترده‌تر سندرم متابولیک. پوشش رسانه‌ای داروهای  GLP-1به‌طور فزاینده‌ای بر پتانسیل آن‌ها به عنوان درمان‌های دگرگون‌کننده کاهش وزن متمرکز شده و این داروها به‌طور غیرمعمولی در گفتگوهای عمومی پیرامون سلامت متابولیک برجسته شده‌اند.

در همین حال، استاتین‌ها همچنان سنگ‌بنای کاهش ریسک قلبی-عروقی باقی مانده‌اند. دستورالعمل‌های فعلی همچنان توصیه می‌کنند که درمان کاهش LDLبر اساس ریسک قلبی-عروقی فردی، از جمله در افراد مبتلا به چاقی و سایر عوامل خطر متابولیک، انجام شود. با گسترش نقش درمان‌های مبتنی بر  GLP-1در چاقی و بیماری‌های کاردیومتابولیک، درک چگونگی تکمیل رویکردهای تثبیت‌شده کاهش لیپید توسط این داروها همچنان مهم است.

آیا داروهای  GLP-1می‌توانند استاتین‌ها را در پیشگیری قلبی-عروقی به چالش بکشند؟

شواهدِ حمایت‌کننده از استاتین‌ها برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی-عروقی از طریق کاهش کلسترول  LDLدر طول سال‌ها ثابت باقی مانده است. یک متاآنالیز در سال ۲۰۰۵ بر روی ۱۰ مطالعه تصادفی کنترل‌شده با ۷۹,۴۹۴ بیمار نشان داد که استاتین‌ها حوادث عمده کرونری را ۲۷٪ و سکته مغزی را ٪۱۸ کاهش دادند. مصرف استاتین همچنین با کاهش ۱۵ درصدی در مرگ‌ومیر کلی مرتبط بود.

تقریباً دو دهه بعد، در سال ۲۰۲۶، محققان استرالیایی اثربخشی استاتین‌ها را در برابر دارونما برای پیشگیری اولیه از حوادث قلبی-عروقی ارزیابی کردند. در این مطالعه تصادفی، ۴,۹۸۴ بیمار آتورواستاتین و ۴,۹۸۷ بیمار دارونما دریافت کردند. پس از پیگیری میانه ۵.۹ ساله، محققان ۱۰.۹ حادثه قلبی-عروقی در هر ۱۰۰۰ نفر-سال در گروه آتورواستاتین در مقابل ۱۵.۵ در هر ۱۰۰۰ نفر-سال در گروه دارونما مشاهده کردند.

دکتر خورخه مورنو، استادیار پزشکی و متخصص طب چاقی در دانشکده پزشکی ییل، گفت: «داروهای استاتین سابقه طولانی در کاهش ریسک قلبی-عروقی دارند. به نظر من استاتین‌ها ماندگارند و همچنان در بیماران چاقی که در معرض خطر بالای بیماری‌های قلبی-عروقی هستند، استفاده خواهند شد.»

پرسش گسترده‌تر این است که چگونه فواید قلبی-عروقی درمان‌های مبتنی بر GLP-1 در کنار فواید استاتین‌ها قرار می‌گیرند، به‌ویژه با توجه به شواهد رو به رشد مبنی بر اینکه این داروها می‌توانند حوادث قلبی-عروقی را کاهش دهند. در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ بر روی ۱۷,۶۰۴ بیمار با بیماری قلبی-عروقی قبلی و شاخص توده بدنی۲۷ یا بالاتر (بدون دیابت)، شرکت‌کنندگان به‌طور تصادفی ۱:۱ برای دریافت سماگلوتاید زیرجلدی هفتگی یا دارونما تقسیم شدند. در طول متوسط ۳۴.۲ ماه مواجهه با درمان، خطر نقطه پایان ترکیبیِ مرگ قلبی-عروقی، سکته قلبی غیرکشنده یا سکته مغزی غیرکشنده در گروه سماگلوتاید ۲۰٪ کمتر بود.

در اوت ۲۰۲۶، سازمان غذا و دارو (FDA) تیرزپاتاید را برای یک اندیکاسیون (مورد مصرف) اضافی تأیید کرد: کاهش حوادث عمده قلبی-عروقی در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ که در معرض خطر بالا هستند. دکتر مورنو، این تحولات را «عالی» خواند اما گفت که استاتین‌ها همچنان نقش عمده‌ای در کاهش ریسک قلبی-عروقی ایفا می‌کنند. او افزود: «بیماران در معرض خطر بالای بیماری قلبی-عروقی، از جمله کسانی که سطح کلسترول بالایی دارند، حتی اگر داروی  GLP-1مصرف کنند، همچنان به استاتین یا سایر درمان‌های کاهنده کلسترول نیاز خواهند داشت. بر اساس داده‌ها، بعید می‌دانم GLP-1ها جایگزین استاتین‌ها شوند؛ آن‌ها همچنان خط اول درمان برای مدیریت کلسترول و کاهش ریسک قلبی-عروقی باقی می‌مانند.»

ارزیابی ریسک قلبی-عروقی فراتر از کاهش وزن

دکتر جنیفر اِن‌جی، متخصص طب چاقی و پزشک مراقبت‌های اولیه در بیمارستان ماونت ساینای نیویورک، گفت: با توجه به افزایش محبوبیت جهانی داروهای GLP-1(که در مارس ۲۰۲۶ حدود ۸٪ از کل نسخه‌های دارویی آمریکا را تشکیل می‌داد)، بسیاری از بیماران مبتلا به چاقی در جلسات مشاوره خواهان دریافت این داروها هستند. به دلیل کاهش وزن قابل‌توجه مرتبط با GLP-1ها (مطالعه‌ای شاخص نشان داد که تزریق هفتگی ۲.۴ میلی‌گرم سماگلوتاید به همراه اصلاح سبک زندگی، میانگین کاهش وزن ۱۴.۹ درصدی را در ۶۸ هفته به همراه دارد)، بسیاری از بیماران مبتلا به چاقی و کلسترول بالا، این داروها را به استاتین‌ها ترجیح می‌دهند، علی‌رغم اینکه استاتین‌ها سابقه بالینی طولانی‌تری دارند.

«برخی بیماران همچنین درباره عوارض جانبی احتمالی استاتین‌ها ابراز نگرانی می‌کنند؛ عوارضی که می‌تواند شامل افزایش خطر ابتلا به دیابت، بالا رفتن آنزیم‌های کبدی و علائم مرتبط با عضلات نظیر میالژی (درد عضلانی) و میوپاتی باشد. داروهای  GLP-1نیز عوارض جانبی مستندِ خاص خود را دارند که مهم‌ترین آن‌ها علائم گوارشی از جمله تهوع، استفراغ و اسهال هستند.

دکتر جنیفر ان‌جی، برای شناسایی بیمارانی که ممکن است علاوه بر درمان با  GLP-1از استاتین‌ها نیز بهره‌مند شوند، استفاده از ابزارهای ارزیابی ریسک بالینی نظیر معادلات «پیش‌بینی ریسک حوادث قلبی-عروقی» (PREVENT) متعلق به انجمن قلب آمریکا (AHA) را توصیه می‌کند. این ابزارها به جای تمرکز صرف بر وزن بدن، ریسک قلبی-عروقی را با استفاده از چندین فاکتور بالینی مختلف تخمین می‌زنند. برای نمونه، امتیاز ۱۰٪ یا بالاتر در مدل PREVENT، بیمارانی را که در معرض خطر بالای قلبی-عروقی هستند شناسایی کرده و می‌تواند به تصمیم‌گیری در مورد درمان‌های کاهنده چربی خون کمک کند.

دستورالعمل‌های در حال تحول در زمینه مدیریت چربی خون نیز نشان‌دهنده پایه شواهدِ رو به گسترش برای استاتین‌ها هستند. برای مثال، دستورالعمل‌های سال ۲۰۲۶ انجمن قلب آمریکا (AHA)، کالج کاردیولوژی آمریکا و سایر انجمن‌های تخصصی، به‌طور صریح توصیه می‌کنند که درمان با استاتین برای اختلال چربی خون (دیس‌لیپیدمی) و ارزیابی ریسک قلبی-عروقی، به جای ۴۰ سالگی، از ۳۰ سالگی آغاز شود. این تغییر می‌تواند بیماران جوان‌تری را که در معرض خطر بالا هستند و ممکن است از درمان با استاتین سود ببرند، شناسایی کند.»

تداوم جایگاه استاتین‌ها

در حالی که برخی بیماران نسبت به استاتین‌ها بدبین هستند، برخی دیگر مشتاقانه حتی بدون وجود اندیکاسیون (مورد مصرف) مشخص، خواهان استفاده از آن‌ها به عنوان داروهای پیشگیرانه هستند. این اشتیاق گاهی در میان بیمارانی با سابقه خانوادگی اختلال چربی خون و یا کسانی که به دنبال طول عمر و پیشگیری از بیماری‌ها پیش از وقوع آن‌ها هستند، دیده می‌شود.

دکتر ریتا رِدبرگ، کاردیولوژیست و استاد پزشکی در دانشگاه کالیفرنیا (سان‌فرانسیسکو)، چنین رویکردی را توصیه نمی‌کند. او و همکارانش در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ نشان دادند که چگونه مضرات احتمالی درمان با استاتین گاهی می‌تواند از فواید آن پیشی بگیرد، به‌ویژه در میان سالمندان. او استدلال می‌کند که تأکید بیش از حد بر استاتین‌ها می‌تواند توجه را از فعالیت بدنی و تغذیه سالم منحرف کند؛ عواملی که همچنان تعیین‌کننده‌های حیاتی سلامت قلبی-عروقی هستند.

او افزود: «من طرفدار استاتین‌ها برای اکثر مردم در زمینه پیشگیری اولیه نیستم، چرا که به افراد کمک نمی‌کنند حس بهتری داشته باشند یا طولانی‌تر عمر کنند. من درمان‌هایی را ترجیح می‌دهم که پیامدهای بالینی معنادار را بهبود بخشند، نه اینکه صرفاً بر آزمایشگاه تمرکز کنند که فقط نشانگرهای جایگزین هستند.»

درمان‌های مبتنی بر  GLP-1و استاتین‌ها اهداف درمانی متفاوت، اگرچه همپوشانی‌داری را هدف قرار می‌دهند: داروهای GLP-1 عمدتاً برای مدیریت وزن و کنترل قند استفاده می‌شوند، در حالی که استاتین‌ها عمدتاً کلسترول LDL را کاهش داده و ریسک قلبی-عروقی آترواسکلروتیک را کم می‌کنند. بنابراین، برای بسیاری از بیماران، این درمان‌ها نه رقیب، بلکه مکمل یکدیگر هستند. وقتی از دکتر اِن‌جی پرسیده شد که عموم مردم باید درباره استاتین‌ها چه بدانند، او بر فواید اثبات‌شده آن‌ها تأکید کرد: «استاتین‌ها داروی فوق‌العاده‌ای هستند. آن‌ها مدت‌هاست که وجود دارند و شواهد زیادی پشتوانه آن‌هاست. ممکن است عوارض جانبی احتمالی داشته باشند، اما این درباره همه داروها صدق می‌کند و اگر عارضه‌ای رخ دهد، همیشه می‌توان دارو را تغییر داد.»

منبع:

https://www.medscape.com/viewarticle/do-statins-still-matter-glp-1-era-2026a1000y9n?src=&form=fpf